Những vấn đề cần lưu ý khi đi du học ở Nhật

1.Thẻ cư trú (Thẻ ngoại kiều) là gì?

♦ “Thẻ cư trú” hay còn được gọi là thẻ ngoại kiều được cấp phát cho người nước ngoài lưu trú tại Nhật trong thời gian dài (thời hạn từ 3 tháng trở lên).

♦ Những đối tượng có thời gian cư  trú dưới 3 tháng sẽ không được cấp thẻ này. Người nước ngoài khi ở Nhật luôn phải mang theo “thẻ ngoại kiều” này bên mình.

♦ Thời gian hiệu lực của “thẻ ngoại kiều”: Đối với du học sinh trên 16 tuổi là đến hết thời gian cư trú. Hoặc khi làm thủ tục gia hạn thời gian cư trú sẽ được cấp “thẻ ngoại kiều” mới.

♦ Trong trường hợp lần đầu nhập cảnh Nhật Bản, một số sân bay quốc tế (từ tháng 3 năm 2019 tại sân bay Narita, sân bay Haneda, sân bay Chubu, sân bay Kansai, sân bay Chitose, sân bay Hiroshima, sân bay Fukuoka) sẽ được cấp luôn “thẻ ngoại kiều” khi làm thủ tục nhập cảnh.

Còn các sân bay thuộc các khu vực khác thì phải làm thủ tục xin phép đóng dấu cho phép nhập cảnh trên hộ chiếu, và ghi rõ là “Cấp thẻ ngoại kiều sau”. Với những trường hợp này thì những người cư trú thời gian dài khi đến đăng kí cư trú tại cơ quan hành chính phường, xã, quận, thành phố tại nơi mình sinh sống thì sẽ được cấp “thẻ ngoại kiều” (theo nguyên tắc thì sẽ được gửi từ cục xuất nhập cảnh đến nơi đăng kí qua đường bưu điện).

Nguồn ảnh: Cục xuất nhập cảnh Nhật Bản

♦ Những người được cấp “thẻ ngoại kiều” tại sân bay lúc vào nhập cảnh Nhật, sau khi đã có chỗ ở, trong vòng 14 ngày, phải mang theo thẻ ngoại kiều đến Shiyakusho – nơi bạn đang sinh sống để làm giấy đăng ký cư trú. Sau khi đăng ký xong thì địa chỉ của bạn sẽ được viết vào phía sau thẻ ngoại kiều.

Nguồn ảnh: Cục xuất nhập cảnh Nhật Bản

※ Để biết chi tiết những vấn đề liên quan đến thẻ ngoại kiều, tham khảo trên trang web của Cục quản lý xuất nhập cảnh.

Vậy quy trình quản lý thẻ sẽ như thế nào?

 

2.Mã số cá nhân là gì?

– Bất kì ai sống tại Nhật, sẽ được cấp một mã số cư trú (gồm cả những du học sinh có thời gian lưu trú trên 3 tháng) bao gồm 12 con số.

– Mã số cá nhân này sẽ được chính quyền các cấp dùng để quản lý một cách hiệu quả về thuế, phúc lợi xã hội hay để tiến hành thuận lợi trong việc đưa ra các đối sách chống lại thiên tai.

– Trường hợp những ai cư trú dài hạn như du học sinh thì đầu tiên phải đi đổi thẻ cư trú và trong vòng 14 ngày phải đến cơ quan gần nhất để báo chuyển đổi chỗ ở. Lúc đó sẽ đăng kí thẻ cư trú sau đó sẽ nhận “thẻ thông báo mã số cá nhân” (thẻ giấy không có hình kèm theo). Đây chỉ là thẻ để thông báo “mã số cá nhân” chứ không thể dùng để xác nhận thông tin các nhân.

Sau khi có thông báo về mã số cá nhân thì chính người đăng kí sẽ lên cơ quan quản lý gần nhất để đổi sang thẻ mã số cá nhân dạng thẻ nhựa có đính kèm hình ảnh. Chỉ với tấm thẻ này có thể kiểm tra được mã số cũng như thông tin cá nhân.

– Mã số cá nhân sẽ là mã số dùng suốt đời. Trường hợp nếu như về nước vài năm sau đó quay trở lại Nhật thì cũng sẽ dùng cùng một mã số cá nhân này. Tuyệt đối nghiêm cấm hành vi mượn hay thu thập, quản lý mã số cá nhân của người khác.

Tóm lại là theo quy định pháp luật thì thông tin liên quan đến học bổng, thu nhập làm thêm, thuế, hay chuyển khoản nước ngoài đều phải báo với cơ quan quản lý.

– Trường hợp “thẻ mã số cá nhân” bị mất, không nhớ mã số cá nhân thì sau khi trình báo với cảnh sát phải đến cơ quan quản lý gần nhất để làm thủ tục xin cấp lại. Ngoài ra trường hợp chuyển trường hay đi làm cần phải chuyển chỗ ở thì phải trình báo chỗ ở cũ và mới sau đó đổi địa chỉ ở trên “thẻ mã số cá nhân” (thẻ ngoại kiều cũng bắt buộc phải đổi địa chỉ).

– “Thẻ mã số cá nhân” cũng có thời hạn (nếu là du học sinh thì sẽ cùng kì hạn với kì hạn du học) nên nếu “thẻ mã số cá nhân” đã hết hạn thì đến cơ quan gần nhất để thay đổi.

3.Mức phí sinh hoạt tại Nhật tốn khoảng bao nhiêu?

Mức sống tại Nhật được đánh giá là cao trên thế giới, theo thông tin thực tế thì tùy từng địa phương mà có mức chi phí bình quân khác nhau. Dưới đây sẽ là bảng giá chi phí sinh hoạt của các tỉnh Kanto (Ibaraki, Tochigi, Gunma, Saitama, Chiba, Tokyo, Kanagawa) các bạn hãy tham khảo thông tin và thử hoạch tính mức phí sinh hoạt của mình nhé.

◆ Phí sinh hoạt

Dưới đây là phí sinh hoạt của du học sinh ở khu vực Kanto, ngoài học phí thì đây là mức chi tiêu bình quân cần thiết dành cho các khoản như nhà ở, ăn uống v.v

Lưu ý: Dưới đây chỉ là mức giá tham khảo. Tùy vào mỗi vùng sẽ có những mức chi phí khác nhau.

Khoản phí Nhà ở, điện, nước, ga Ăn uống Bảo hiểm Đi lại Chi phí khác Tổng
Chi phí bình quân (Đơn vị tính: Yên Nhật)

 

40,000

 

28,000

 

3,000

 

5,000

 

7,000

 

83,000

◆ Phí nhà ở

Cũng tùy theo khu vực mà phí nhà ở có sự khác nhau, tính theo mức bình quân của kí túc xá đến các nhà trọ ở khu vực Kanto thì tốn khoảng 35,000 yên, là mức cao nhất toàn quốc.

Trường hợp khi thuê nhà ở thì ngoài mức tiền phòng khá cao thì còn tốn nhiều tiền cho tiền lễ, tiền đặt coc, tiền bảo hiểm. Không những thế, để thuê được nhà bên ngoài còn phải có người bảo hộ. Trường hợp những trường nào có chế độ bồi thường tổng hợp cho nhà ở của du học sinh thì học sinh sẽ mua bảo hiểm, hãy liên hệ với nhà trường và nhà trường sẽ đứng ra làm người bảo lãnh.

Gần đây tại các công ty bất động sản tư nhân cũng giới thiệu các căn nhà mà người nước ngoài có thể thuê mà không cần người bảo lãnh cũng tăng nhanh, hoặc có thể tra cứu thông tin trên internet những căn nhà dành cho người nước ngoài.

Ngoài ra thì còn có giá một số vật dụng cần thiết cho cuộc sống thường ngày như gạo, dầu ăn, tiền sinh hoạt nói chung. Vật giá tại Nhật được đánh giá là cao trên thế giới. Tùy mỗi địa phương mà mức chi phí lại có sự thay đổi. 

4.Vấn đề làm thêm

– Có rất nhiều người cho rằng “ở Nhật, du học sinh có thể làm thêm, vì Nhật là đất nước vừa làm vừa học”, về cơ bản điều này là sai hoàn toàn.

– Chính phủ Nhật Bản cấp tư cách lưu trú “Du học” cho du học sinh là để học, còn không bao gồm những hoạt động như làm thêm.

– Trong trường hợp, du học sinh muốn đi làm thêm nhưng không ảnh hưởng, cản trở đến việc học thì phải đến Cục quản lý xuất nhập cảnh để xin cấp giấy phép đi làm thêm. Những học sinh được cho phép làm thêm thì ngoài quy định về công việc và nơi làm thì cũng chỉ được làm 28 tiếng 1 tuần (kỳ nghỉ dài như nghỉ đông, nghỉ hè thì 8 tiếng một ngày). Vì vậy không thể đi du học với mục đích chỉ để làm thêm được.

※ Tùy vào nội dung công việc và khu vực mà sẽ có sự khác nhau. Ví dụ: Năm 2018 ở khu vực Tokyo thì mức lương tối thiểu là 985 yên. Nếu theo đúng luật quy định về làm thêm thì có thể tính như sau 985 yên x 28 tiếng =27.580 yên => 1 tháng =110.320 yên.

Tuy nhiên theo như điều tra của cơ quan hỗ trợ du học sinh thì thực tế du học sinh trên cả nước có thu nhập từ làm thêm bình quân là 73.000 yên đối với học sinh cấp 3, còn với sinh viên trường tiếng là 85.000 yên cho nên có thể nói rằng tùy vào trường mà sinh viên có mức thu nhập cũng như giờ làm khác nhau.

※ Một thực tế cho thấy việc sinh viên chỉ dùng thu nhập từ làm thêm để chi trả cho mọi thứ là điều rất khó. Cho nên không thể dễ dàng nghĩ rằng “Đến Nhật có thể làm thêm là chi trả đủ mọi thứ”, vì vậy cũng có những trường hợp không thể tiếp tục duy trì cuộc sống tại Nhật và phải trở về nước.

Vì thu nhập từ việc làm thêm bị hạn chế nên các bạn hãy có kế hoạch du học hãy chuẩn bị đầy đủ để chi trả cho chi phí sinh hoạt.

※ Những công việc và những nơi du học sinh bị cấm làm thêm 

 ① Tất cả những công việc liên quan đến buôn bán tệ nạn hoặc buôn bán mại dâm đều bị cấm.

Quán rượu, quán cà phê, hộp đêm, sàn nhảy, phòng khiêu vũ quán bar tiếp rượu khách, tiệm pachinko, tiệm mạt chượt, tiệm game, phòng tắm, thoát y, sân khấu đèn mờ, khách sạn mini, love hotel, adult shop, tiệm bán bao cao su, massage trá hình, spa trá hình công tác, di động, tiệm buôn bán video người lớn, cung cấp hình ảnh biến thái trên mạng, câu lạc bộ telephone đèn mờ, phòng điện thoại đèn mờ, phòng nhắn tin đèn mờ v..v…

 ② Những quán như quán ăn, quán rượu, quán nước, sẽ bị cấm ở những nơi sau:

– Những nơi có tiếp viên tiếp khách

– Những nơi đèn mờ, không đủ sáng (độ sang dưới 10 lux)

– Những nơi chật hẹp (chỗ ngồi được xép dưới 5 mét vuông), khó quan sát từ chỗ khác.

5.Thủ tục và chi phí điện, nước, ga

Ở Nhật những thứ cần thiết cho cuộc sống bao gồm điện, gas, nước, điện thoại.

Những người thuê phòng riêng phải lập thêm hợp đồng về điện, gas, nước, điện thoại … Trong giá thuê phòng chưa bao gồm những chi phí này, nên người thuê phòng phải tự trả phần chi phí này cho phòng của mình. Nếu đóng tiền trễ có khi sẽ bị cắt không thể sử dụng được ở Nhật, nên các bạn nhớ chú ý nhé.

6.Phân loại rác và đổ rác ở Nhật

Ở Nhật, vấn đề xử lí rác đã trở thành một vấn đề lớn của xã hộị. Nếu không xử lí rác theo đúng quy định thì có thể sẽ trở thành nguyên nhân gây ra khó khăn cho cuộc sống của người dân trong khu vực. Vì vậy ở mỗi gia đình, rác đều được phân loại sẵn như là rác đốt được và rác không đốt được, rác tái chế, lon, chai nhựa.

Các bạn hãy chú ý đổ rác đúng ngày, đúng thời gian quy định cho từng loại rác nhé. Cách thức xử lí rác của từng địa phương khác nhau nên hãy chú ý nhé.

7.Khi xảy ra tình trạng khẩn cấp cần phải làm gì

◊ Nếu có lỡ xảy ra hỏa hoạn, bị bệnh đột ngột hoặc bị thương, gặp tai nạn cần gọi xe cứu thương thì không được hoảng loạn mà thông báo ngay cho số điện thoại như sau:

Nội dung Nơi cần liên lạc Số điện thoại
Hỏa hoạn, cứu trợ, cấp cứu Phòng chữa cháy 119 (24/24, gọi miễn phí)
Tai nạn, sự cố Phòng cảnh sát 110 (24/24, gọi miễn phí)

◊ Còn trường hợp động đất, chúng ta phải chuẩn bị sẵn từ trước vật dụng đỡ những đồ đạc trong nhà bị đổ hay những vật dụng dùng cho trường hợp khẩn cấp, xác định trước những nơi có thể chạy lánh nạn.

Khi xảy ra động đất thật, việc bình tĩnh hành động, không hoảng loạn vô
cùng quan trọng. Hãy chuẩn bị sẵn những vật dụng dùng cho tình trạng khẩn cấp chẳng hạn như sau:

– Thực phẩm (đồ hộp, đồ khui, thực phẩm đóng gói, bánh kẹo), nước uống, hộp quẹt, bật lửa.

– Thuốc (các loại thuốc thông thường)

– Đồ quan trọng như sổ tài khoản, con dấu, tiền mặt, sổ bảo hiểm y tế, thẻ lưu trú.

– Đèn pin, đài cầm tay, pin dự phòng.

8.Có bắt buộc phải nộp tiền bảo hiểm sức khỏe và tiền lương hưu hàng năm?

Nhật Bản là nước có nền y học tiên tiến nhất, nhưng chi phí chữa trị vô cùng cao. Vì vậy, bảo hiểm y tế của Nhật cho phép cả người Nhật và người nước ngoài (có thời gian lưu trú trên 3 tháng và đăng kí sinh sống tại Nhật) đều có thể tham gia bất cứ bảo hiểm nào.

Bảo hiểm y tế công bao gồm 2 loại bảo hiểm y tế quốc dân và bảo hiểm xã hội.

Bảo hiểm y tế quốc dân mặc dù không phải là người làm việc ở công ty vẫn có thể sử dụng được. Du học sinh nước ngoài hiện đang học tại Nhật Bản ai cũng tham gia bảo hiểm y tế này. Lợi thế của việc tham gia bảo hiểm y tế quốc dân là khi bị thương hay bị bệnh, người chữa trị chỉ phải chịu 30% chi phí khám chữa trị.

Ngoài ra đối với du học sinh kể cả là người nước ngoài trên 20 tuổi (có đăng kí trú dân) thì việc nộp bảo hiểm cũng như lương hưu hàng năm là việc bắt buộc. Đối với du học sinh có đăng kí thì sẽ nhận được các chế độ hỗ trợ đặc biệt.

Để tìm hiểu chi tiết về vấn đề tiền lương hưu thì hãy đến cơ quan quản lý tại nơi ở để được hướng dẫn.

Trong quá trình du học, cần làm những thủ tục gì?

① Thủ tục gia hạn thời gian lưu trú

Trường hợp, trong thời gian học ở trường mà thẻ ngoại kiều bị hết hiệu lực (hết thời gian lưu trú) thì phải làm thủ tục cấp phép gia hạn thời gian lưu trú tại Cục quản lý xuất nhập cảnh. Lúc này, thành tích và chuyên cần của học sinh ở trường đang theo học là cơ sở quan trọng để quyết định. Trường hợp du học sinh vắng học quá nhiều buổi, có khi sẽ không được cấp phép để gia hạn thời gian lưu trú nên hãy chú ý kỹ.

Trường hợp đã quá thời gian lưu trú nhưng vẫn không làm thủ tục để gia hạn thời gian lưu trú mà vẫn ở Nhật (đó gọi là cư trú bất hợp pháp) thì sẽ bị phạt rất nặng.

② Thủ tục cấp phép tái nhập cảnh tạm thời về nước (Minashi)

Nhật Bản có luật lệ là trước khi xuất cảnh rời khỏi Nhật, những người ngoại quốc nếu muốn quay trở lại Nhật thì cần phải xin cấp thủ tục cho phép quay trở lại Nhật. Thủ tục đó gọi là “Cấp phép tái nhập cảnh Minashi”.

Về nguyên tắc không cần thiết phải làm thủ tục tái nhập cảnh. Lúc xuất cảnh rời Nhật, cần phải xuất trình hộ chiếu (passport) và “thẻ ngoại kiều”. Trên giấy khai báo thủ tục tái nhập cảnh Minashi, đánh dấu vào khung “1. Tạm thời rời Nhật và sẽ quay lại”. Bạn nhớ phải đánh dấu vào ô này thì mới có thể nhận được dấu cho phép quay lại Nhật nhé.

Với việc cấp phép tái nhập cảnh Minashi, người đã xuất cảnh khỏi Nhật không được kéo dài thời gian ở ngoài nước Nhật quá thời gian hiệu lực ( trong vòng 1 năm). Sau xuất cảnh, trong vòng 1 năm nếu không tái nhập cảnh lại thì sẽ hoàn toàn mất tư cách lưu trú tại Nhật. Vì thế bạn còn thời gian lưu trú tại Nhật mà xuất cảnh chưa quá 1 năm hãy tái nhập cảnh trước khi hết hiệu lực thời gian lưu trú.

Khi được chứng nhận cho phép nhập cảnh ở sân bay mà không phải là sân bay cấp phát “thẻ ngoại kiều”, nên nếu chưa được cấp thẻ ngoại kiều nhưng được ghi rõ trên hộ chiếu là “cấp phát thẻ ngoại kiều sau” thì có thể xuất cảnh theo hình thức tái nhập cảnh Minashi.

③ Thủ tục cấp phép tư cách hoạt động ngoài để làm thêm

Trong thời gian du học, nếu muốn đi làm thêm thì trước khi bắt đầu làm thêm hãy xin cấp giấy chứng nhận cho phép hoạt động ngoài tư cách với mục đích làm thêm tại Cục quản lý xuất nhập cảnh. Nếu không xin phép giấy này mà cứ đi làm thêm thì sẽ bị cho là làm việc trái pháp luật (lao động bất hợp pháp) và bị phạt rất nặng.

Ngoài ra, khi nhận được chứng nhận nhập cảnh lần đầu với tư cách lưu trú “du học” thì có thể tiến hành xin chứng nhận hoạt động ngoài tư cách tại cửa khẩu (sân bay) luôn.

Du học sinh cần chú ý những vấn đề gì?

Để sinh sống và học tập tại Nhật, các bạn cần phải tuân theo rất nhiều quy định. Cũng có những việc ở nước ngoài tuy không phải là hành động vi phạm pháp luật, nhưng ở Nhật thì là trái luật. Sau đây sẽ là một số điều tối thiểu mà du học sinh cần lưu ý.

① Về việc đi học đều đặn

Về căn bản là phải tham dự đầy đủ những buổi học do nhà trường chỉ định. Trường hợp tỉ lệ tham dự lớp học quá thấp thì không thể học lên hoặc tốt nghiệp được. Không chỉ vậy, cũng có khi sẽ không gia hạn được visa.

② Về việc lao động bất hợp pháp

Mục đích của du học sinh đến Nhật Bản là để học. Để làm thêm thì phải được xem xét, cho dù được cho phép cũng bị hạn chế về thời gian làm thêm. Nếu không được chứng nhận mà đi làm hoặc đi làm thêm quá phạm vi cho phép, sẽ bị cho là làm việc trái pháp luật hay còn gọi là lao động bất hợp pháp. Trường hợp du học sinh được cho phép hoạt động ngoài tư cách nhưng lại làm việc ở những nơi bị cấm, hoặc làm việc mà không có chứng nhận được hoạt động ngoài tư cách, hoặc làm quá thời gian quy định đều bị xử phạt (đi cải tạo hoặc tù, không thì bị phạt tiền). Không chỉ vậy, còn bị trường đuổi học và phải về nước. Vì vậy, các bạn nên chú ý, tránh để chuyện đáng tiếc như vậy xảy ra.

③ Về việc cư trú bất hợp pháp

Vơí du học sinh thời gian cư trú ghi trên thẻ ngoại kiều là vô cùng quan trọng. Nếu như vượt quá thời hạn cư trú dù chỉ một ngày cũng trở thành  cư trú bất hợp pháp và sẽ bị pháp luật cưỡng chế (cưỡng chế về nước) hoặc trở thành đối tượng xấu.

Trường hợp sau khi tốt nghiệp khỏi trường, nếu có ý định học tiếp trường khác hoặc tìm việc làm tại Nhật, thì việc cần thiết là nhanh chóng làm thủ tục gia hạn thời gian cư trú hoặc thay đổi tư cách cư trú.

Trong trường hợp bị nghi ngờ có hành vi cố ý trái pháp luật, sẽ bị xử phạt trục xuất (Cưỡng chế về nước). Không chỉ bị cấm nhập cảnh vào Nhật trong một thời gian nhất định, mà còn khó có thể đến Nhật sau đó nữa.

❖ Những trường hợp được cho là cư trú bất hợp pháp:

– Sau khi học lên cao hoặc quá thời gian lưu trú trong thời gian còn học ở trường, không làm thủ tục gia hạn.

– Sau khi tốt nghiệp, mặc dù có lịch về nước nhưng không về nước trong thời hạn lưu trú.

Khi đi du học, hãy tuân thủ đúng pháp luật quy định, đúng thời hạn trong tư cách lưu trú để không xảy ra những tình trạng như trên.

④ Trường hợp khác

■ Trong trường hợp chuyển trường hay đi làm hãy đến trình báo với Cục quản lý xuất nhập cảnh (trong vòng 14 ngày).

■ Luôn mang theo thẻ ngoại kiều bên mình khi ra khỏi nhà.

■ Không cho mượn hay đưa thẻ ngoại kiều, thẻ mã số cá nhân cho người khác.

■ Nếu bị mất thẻ ngoại kiều (trong vòng 14 ngày) phải đến Cục xuất quản lý xuất nhập cảnh xin cấp lại. Trước đó phải đến đồn cảnh sát gần nhất để thông báo, và nhận giấy xác nhận mất đồ, thì mới có thể xin cấp lại thẻ ngoại kiều.

■ Nếu thẻ thông báo mã số cá nhân hay thẻ mã số cá nhân mất thì liên lạc với cơ quan quản lý tại địa phương và xin phát hành lại thẻ.
“Thẻ mã số cá nhân” cũng có thời hạn (nếu là du học sinh thì sẽ cùng kì hạn với kì hạn du học) nên nếu “thẻ mã số cá nhân” đã hết hạn thì
đến cơ quan gần nhất để thay đổi. 

⑤ Những hành vi sai trái về phương diện pháp luật và cuộc sống

Ở nước bạn có những hành vi được cho là thông thường, nhưng khi ở Nhật có khi lại là hành động trái pháp luật. Vậy những hành động nào bị coi là vi phạm?

– Không được sử dụng xe đạp đuợc để trên đường hay những thứ không phải của mình nếu không được cho phép. 

– Không được mang theo những vật nguy hiểm như dao hoặc mã tấu.

– Không được cho người khác mượn thẻ sinh viên, bảo hiểm y tế quốc dân, thẻ ngoại kiều của mình.

– Nếu nhặt được tiền rơi trên đường, phải đưa đến đồn cảnh sát.

– Ở Nhật, nếu muốn chạy xe máy hoặc xe ô tô, du học sinh cần có bằng lái xe của Nhật.

– Không nói chuyện ồn ào vào ban đêm làm phiền hàng xóm.

– Không bật nhạc hay coi ti vi quá lớn vào ban đêm làm phiền hàng xóm.

– Không được cho người khác vào ở cùng phòng thuê nếu không có sự cho phép của chủ nhà.

– Ở Nhật phải trên 20 tuổi mới được uống rượu hay hút thuốc.

– Hạn chế nói chuyện điện thoại ở trên phương tiện giao thông công cộng (tàu, xe bus).

>>> Tổng quan: Những điều cần biết về Du học