Tại hòn đảo Okinawa, người dân thường nhắc đến một hiện tượng thiên nhiên kỳ lạ khi trời trở lạnh vào mùa đông. Đó là do nhiệt độ nước sông, hồ trở nên quá thấp khiến cho các loài cá sinh sống ở đó rơi vào trạng thái “ngất xỉu” tạm thời.

Bờ biển tại Okinawa, nơi mùa lạnh vắng khách du lịch

Vào tháng 2, thời tiết ở Okinawa trở nên rất lạnh. Và để có thể quan sát hiện tượng lạ lùng này, chúng ta không những cần đến thời tiết mà còn phải canh đúng thời điểm. Ấy là khi thủy triều rút xuống, để lộ ra những bãi bùn mà dân địa phương hay gọi là “Thủy triều cạn”. Lý do là vì một số loài cá thường bị kẹt lại trong những trũng nước nông, đầy bùn sau khi mực nước biển xuống thấp. Khi ấy, chúng ta có cơ hội quan sát bọn cá dễ dàng hơn.  

Dân Okinawa gọi đây là “thủy triều cạn”

Bắt đầu từ bờ biển

Trời tối, vừa bước chân xuống mặt nước, tôi đã phát hiện ngay một vật thể màu xanh trôi lừng lững. Đó là một loại cá thia biển, nằm ngửa bụng, im lìm dưới nước. Thế nhưng, khi tôi thử vốc lên tay mình thì thấy vây cá vẫn quẫy nhẹ, chứng tỏ nó chỉ đang trong trạng thái như “ngủ đông” chứ không chết.

Trông chú cá thia biển này tội nghiệp quá

Đang còn bất ngờ thì tôi lại phát hiện thêm mấy chú cá nữa cũng đang “bất tỉnh” xung quanh đó.

Một chú cá bống biển họ Yokoshima
Cá sơn đỏ họ Itudai

Một số giống cá khác nhỏ hơn, như cá kèo thường cố tình giữ cơ thể bất động trong nước để duy trì năng lượng và nhiệt độ cơ thể trong nước lạnh. Khi tiếp xúc với độ ấm của lòng bàn tay người, chúng nhanh chóng quẫy trở lại.

Một chú cá kèo trở lại bình thường khi tôi vốc lên tay

Không chỉ cá, các loài sinh vật khác cũng bị ảnh hưởng không nhỏ bởi thời tiết khắc nghiệt, như ếch và bạch tuộc chẳng hạn

Một chú bạch tuộc thuộc họ Abdopus aculeatus

Nước sông thì thế nào?

Chúng tôi chuyển sang một địa hình khác hẳn, đó là vùng nước sông ngập mặn, nơi các loài cây vẹt rễ lồi Ohiguri và Mehirugi mọc rậm rạp.

Loài cá tôi phát hiện đang “ngất xỉu” nhiều nhất thuộc giống cá bống vân mây. Đây là loài cá có chứa độc tố tetrodotoxin, cùng loại với độc tố của cá nóc.  

Cá bống vân mây

Sau một lúc, tôi bắt đầu phát hiện những vị khách lạ, không phải của khu vực nước này, cũng đang trôi nổi dập dềnh xung quanh. Đơn cử là một chú cá thù lù biển và những loài cá khác vốn sinh sống quanh các rặng san hô. Có thể chúng đã bị tê cứng do nước lạnh ngoài bờ biển, rồi bị cuốn theo dòng nước, trôi dạt vào cửa sông.

Cá thù lù
Một giống cá thường sống ở các rặng san hô

Nguyên nhân do đâu?

Theo các chuyên gia sinh vật học, trong cơ thể của các giống cá hàn đới như cá hồi, cá ngừ… có chứa chất protein kháng đông, giúp cá rơi vào trạng thái như “ngủ đông” tạm thời để chống chọi lại nhiệt độ thấp trong nước.

Do trọng lượng phân tử của chúng nhỏ nên protein kháng đông dễ dàng đi vào các tế bào, bảo vệ lớp màng tế bào, đồng thời tăng khả năng đóng băng của tế bào. Màng bảo vệ đặc biệt này giúp bảo quản hiệu quả cấu trúc phân tử sinh học của cá, khiến cơ thể chúng không bị phân hủy dù toàn bộ cơ thể đi vào trạng thái tạm ngừng hoạt động.

Thời tiết mùa đông, không chỉ có con người, mà các loài sinh vật cũng phải “tương kế tựu kế” mới hòng chống lại cái lạnh khắc nghiệt.